كالىي فورمات2001-يىلى ياۋروپا ئىتتىپاقى تەرىپىدىن تەستىقلانغان ۋە 2005-يىلى جۇڭگو يېزا ئىگىلىك مىنىستىرلىكى تەرىپىدىن تەستىقلانغان تۇنجى ئانتىبىئوتىكسىز يەم-خەشەك قوشۇمچە ماددىسى بولۇپ، 10 يىلدىن ئارتۇق ۋاقىتتىن بۇيان نىسبەتەن پىشىپ يېتىلگەن قوللىنىش پىلانىنى توپلىغان، ھەمدە دۆلەت ئىچى ۋە خەلقئارادا نۇرغۇن تەتقىقات ماقالىلىرىدە ئۇنىڭ چوشقا ئۆسۈشىنىڭ ھەر خىل باسقۇچلىرىغا بولغان تەسىرى بايان قىلىنغان.

نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى گرام مۇسبەت باكتېرىيە (Clostridium perfringens) كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان دۇنياۋى پارىخورلار كېسىلى بولۇپ، بۇ كېسەللىك توخۇلارنىڭ ئۆلۈش نىسبىتىنى ئاشۇرىدۇ ۋە توخۇلارنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارىنى كلىنىكىلىق جەھەتتىن تۆۋەنلىتىدۇ. بۇ ئىككى نەتىجە ھايۋانلارنىڭ پاراۋانلىقىغا زىيان يەتكۈزىدۇ ۋە توخۇ ئىشلەپچىقىرىشىغا زور ئىقتىسادىي زىيان ئېلىپ كېلىدۇ. ئەمەلىي ئىشلەپچىقىرىشتا، نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، ئادەتتە يەمگە ئانتىبىئوتىكلار قوشۇلىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، يەمدە ئانتىبىئوتىكلارنى چەكلەش تەلىپى كۈچىيىۋاتىدۇ، شۇڭا ئانتىبىئوتىكلارنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمىنىڭ ئورنىنى ئېلىش ئۈچۈن باشقا ئېرىتمىلەر لازىم. تەتقىقاتتا، يېمەكلىككە ئورگانىك كىسلاتا ياكى ئۇلارنىڭ تۇزلىرىنى قوشۇش Clostridium perfringens نىڭ مىقدارىنى توسۇپ، نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. كالىي فورماتى ئۈچەيدە فورمىك كىسلاتا ۋە كالىي فورماتىغا پارچىلىنىدۇ. تېمپېراتۇرىغا بولغان كوۋالېنتلىق باغلىنىش خۇسۇسىيىتى سەۋەبىدىن، بەزى فورمىك كىسلاتاسى ئۈچەيگە تولۇق كىرىدۇ. بۇ سىناق نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى بىلەن يۇقۇملانغان توخۇنى تەتقىقات مودېلى قىلىپ، تەسىرىنى تەكشۈرۈشتە ئىشلىتىلدى.كالىي فورماتئۇنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارى، ئۈچەي مىكرو بىئولوگىيىسى ۋە قىسقا زەنجىرسىمان ياغ كىسلاتاسىنىڭ مىقدارىغا مۇناسىۋەتلىك.

1. تەسىرىكالىي دىفورماتنېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى بىلەن يۇقۇملانغان برويلېر توخۇلىرىنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارى توغرىسىدا.

تەجرىبە نەتىجىلىرى شۇنى كۆرسەتتىكى، كالىي فورمات نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى يۇقۇملانغان ياكى يۇقۇملانمىغان توخۇلارنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارىغا كۆرۈنەرلىك تەسىر كۆرسەتمىدى، بۇ Hernandez قاتارلىقلارنىڭ تەتقىقات نەتىجىلىرى بىلەن ماس كېلىدۇ (2006). ئوخشاش مىقداردىكى كالتسىي فورماتنىڭ توخۇلارنىڭ كۈندىلىك ئېغىرلىقىنىڭ ئېشىشى ۋە يەم نىسبىتىگە كۆرۈنەرلىك تەسىر كۆرسەتمىگەنلىكى، ئەمما كالتسىي فورمات قوشۇلغاندا 15 گرام/كىلوگرامغا يەتكەندە، توخۇلارنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدىغانلىقى بايقالغان (Patten ۋە Waldroup, 1988). قانداقلا بولمىسۇن، Selle قاتارلىقلار (2004) يېمەك-ئىچمەككە 6 گرام/كىلوگرام كالىي فورمات قوشۇش توخۇلارنىڭ ئېغىرلىقىنىڭ ئېشىشى ۋە يەم-خەشەك مىقدارىنى 16-35 كۈن ئاشۇرغانلىقىنى بايقىغان. ھازىر ئورگانىك كىسلاتالارنىڭ نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى يۇقۇملىنىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى رولى توغرىسىدا ئاز سانلىق تەتقىقات دوكلاتلىرى بار. بۇ تەجرىبە يېمەك-ئىچمەككە 4 گرام/كىلوگرام كالىي فورمات قوشۇش توخۇلارنىڭ ئۆلۈش نىسبىتىنى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدىغانلىقى، ئەمما ئۆلۈش نىسبىتىنىڭ تۆۋەنلىشى بىلەن قوشۇلغان كالىي فورمات مىقدارى ئوتتۇرىسىدا ھېچقانداق مىقدار-ئۈنۈم مۇناسىۋىتى يوقلۇقىنى بايقىغان.

2. تەسىرىكالىي دىفورماتنېكروزلىنىش خاراكتېرلىك ئۈچەي ياللۇغى بىلەن يۇقۇملانغان برويلېر توخۇلىرىنىڭ توقۇلمىلىرى ۋە ئەزالىرىدىكى مىكروبلارنىڭ مىقدارى توغرىسىدا

يەمگە 45 مىللىگرام/كىلوگرام باكسىتراسىن سىنىك قوشۇش نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى بىلەن يۇقۇملانغان قورىغۇچ توخۇلارنىڭ ئۆلۈش نىسبىتىنى تۆۋەنلىتىپ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئاچ ئىچىش ئېغىزىدىكى Clostridium perfringens نىڭ مىقدارىنى ئازايتتى، بۇ Kocher قاتارلىقلارنىڭ تەتقىقات نەتىجىلىرى بىلەن ماس كېلىدۇ (2004). 15 كۈن ئىچىدە نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى بىلەن يۇقۇملانغان قورىغۇچ توخۇلارنىڭ ئاچ ئىچىش ئېغىزىدىكى Clostridium perfringens نىڭ مىقدارىغا يېمەكلىكتىكى كالىي ئىككى شەكىللىك قوشۇمچە يېمەكلىكلەرنىڭ تەسىرى كۆرۈلمىدى. Walsh قاتارلىقلار (2004) يۇقىرى كىسلاتالىق يېمەك-ئىچمەكلەرنىڭ ئورگانىك كىسلاتالارغا سەلبىي تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى، شۇڭا يۇقىرى ئاقسىللىق يېمەك-ئىچمەكلەرنىڭ يۇقىرى كىسلاتالىق بولۇشى كالىي فورماتىنىڭ نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغىغا بولغان ئالدىنى ئېلىش رولىنى تۆۋەنلىتىشى مۇمكىنلىكىنى بايقىدى. بۇ تەجرىبىدە يەنە كالىي فورماتىنىڭ 35d قورىغۇچ توخۇلىرىنىڭ مۇسكۇل ئاشقازىنىدىكى لاكتوباسىللىنىڭ مىقدارىنى ئاشۇرىدىغانلىقى بايقالغان، بۇ Knarreborg قاتارلىقلارنىڭ (2002) سىناق نەيچىسىدە كالىي فورماتىنىڭ چوشقا ئاشقازىنىدىكى لاكتوباسىللىنىڭ ئۆسۈشىنى تۆۋەنلىتىدىغانلىقى توغرىسىدىكى بايقىشى بىلەن ماس كەلمەيدۇ.

3.نېكروزلىنىشچان ئۈچەي ياللۇغى بىلەن يۇقۇملانغان برويلېر توخۇلىرىنىڭ توقۇلمىلىرىنىڭ pH قىممىتى ۋە قىسقا زەنجىرسىمان ياغ كىسلاتاسى مىقدارىغا كالىي 3-دىمېتىلفورماتنىڭ تەسىرى

ئورگانىك كىسلاتالارنىڭ باكتېرىيەگە قارشى تۇرۇش رولى ئاساسلىقى ھەزىم قىلىش يولىنىڭ ئۈستۈنكى قىسمىدا كۆرۈلىدۇ دەپ قارىلىدۇ. بۇ تەجرىبىنىڭ نەتىجىسى شۇنى كۆرسەتتىكى، كالىي دىكاربوكسىلات 15 كۈندە ئون ئىككى بارماق ئۈچەيدىكى ۋە 35 كۈندە ئاچ ئۈچەيدىكى فورمىك كىسلاتا مىقدارىنى ئاشۇرىدۇ. مروز (2005) ئورگانىك كىسلاتالارنىڭ تەسىرىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان نۇرغۇن ئامىللار بارلىقىنى بايقىدى، مەسىلەن يەم-خەشەكنىڭ pH قىممىتى، بۇففېرلاش/كىسلاتالىق ۋە يېمەك-ئىچمەكتىكى ئېلېكترولىت تەڭپۇڭلۇقى. يېمەك-ئىچمەكتىكى تۆۋەن كىسلاتالىق ۋە يۇقىرى ئېلېكترولىت تەڭپۇڭلۇقى قىممىتى كالىي فورماتىنىڭ فورمىك كىسلاتا ۋە كالىي فورماتىغا ئايرىلىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. شۇڭا، يېمەك-ئىچمەكتىكى مۇۋاپىق كىسلاتالىق ۋە ئېلېكترولىت تەڭپۇڭلۇقى قىممىتى كالىي فورماتىنىڭ برويلېر توخۇلىرىنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارىنى ياخشىلاش ۋە نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئېلىش رولىنى ئاشۇرالايدۇ.

خۇلاسە

نەتىجىلىرىكالىي فورماتبرويلېر توخۇلىرىدىكى نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغى مودېلى ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان تەتقىقاتتا، كالىي فورماتنىڭ بەدەن ئېغىرلىقىنى ئاشۇرۇش ۋە ئۆلۈش نىسبىتىنى تۆۋەنلىتىش ئارقىلىق برويلېر توخۇلىرىنىڭ ئۆسۈش ئىقتىدارىنىڭ تۆۋەنلىشىنى پەسەيتەلەيدىغانلىقى، شۇنداقلا برويلېر توخۇلىرىدىكى نېكروزلىنىش ئۈچەي ياللۇغىنىڭ يۇقۇملىنىشىنى كونترول قىلىش ئۈچۈن يەم-خەشەك قوشۇمچە ماددىسى سۈپىتىدە ئىشلىتىلىشى مۇمكىنلىكى كۆرسىتىلدى.